OSNOVNE INFORMACIJE - Uloga suda

ULOGA PRAVOSUĐA U DEMOKRATSKOM DRUŠTVU

Položaj i ulogu pravosuđa u savremenoj državi i društvu, nemoguće je sagledati, a da se pre toga ne spomene jedna od najosnovnijih i najrasprostranjenijih koncepcija u modernoj pravnoj teoriji i pravu uopšte, a to je koncepcija podele suverene vlasti jedne države na njene tri grane – zakonodavnu, izvršnu i sudsku.

Gledajući u prošlost, možemo uočiti da je u većem delu istorije i skoro u svim delovima sveta, dominantan bio sistem jedinstva vlasti. To je sistem u kojem je sva, ili veliki deo vlasti u jednoj državi, bio poveren u ruke jednog čoveka ili vrlo malog broja ljudi ( "Država, to sam ja" – Luj XIV ), i koji je dovodio do situacija da jedan isti subjekat određuje pravila ponašanja u jednom društvu, sprovodi ih i kontroliše njihovo sprovođenje. Ovaj sistem se, premda neophodan u uslovima tadašnje tehnološke nerazvijenosti, nebrojeno puta pokazao kao veoma loš, obzirom da je dovodio do potpune samovolje i neodgovornosti vladaoca i arbitrarnosti u primeni prava, ili, pak, do propadanja društva i države, usled vršenja vlasti od strane nesposobnih vladara.

Stoga se, kao jedna od osnovnih ideja vodilja buržoaskih revolucija u XVIII veku, pojavila koncepcija podele vlasti. Po ovoj koncepciji, svaku od tri osnovne funkcije državne vlasti treba izdvojiti u zasebnu granu, koja bi u vršenju svog dela vlasti bila samostalna u odnosu na preostale dve grane, ali bi sa njima sarađivala, i bila podložna njihovoj povremenoj kontroli, uz pravilo da nosilac funkcije u jednoj grani državne vlasti, ne može biti i nosilac funkcije u nekoj drugoj grani državne vlasti. Tako je i nastala savremena podela vlasti na zakonodavnu , koja donosi opšta pravila ponašanja u jednoj državi, izvršnu, koja ta pravila sprovodi i upravlja državom i sudsku , koja nadzire da li se opšta pravila ponašanja pravilno donose i primenjuju, kako od strane građana, tako i od strane države.

U savremenom demokratskom društvu, pravosuđe, kao glavni i najznačajniji nosilac sudske grane vlasti, ima izvanredno važnu ulogu. Ono, pre svega, kontroliše da li su zakoni i drugi opšti akti, koje donose zakonodavna i izvršna vlast, u skladu sa opštim načelima i ustavnim principima na kojima je izgrađena jedna savremena država, kao i sa ostalim zakonima i opštim aktima. Nadalje, pravosuđe kontroliše i da li se izbor nosilaca funkcija ostale dve grane vlasti vrši u skladu sa važećim pravilima. Najvidljivija funkcija pravosuđa je, svakako, nadzor nad primenom zakona od strane države i ostalih lica, koji se vrši donošenjem sudskih odluka u najrazličitijim oblastima prava, a čija je osnovna funkcija zaštita tri veoma bitna načela na kojima je utemeljeno svako moderno demokratsko društvo, a to su načelo zaštite ljudskih prava pojedinaca, načelo zakonitosti i načelo zaštite društva od socijalno devijantnih i kriminalnih ponašanja pojedinaca.

U vršenju ovih funkcija, pravosuđe jeste samostalno, i nezavisno u donošenju odluka iz svog domena ali nije izolovano od ostalih grana vlasti, niti im je nadređeno ili podređeno. Tako, pravosuđe ima pravo da kontroliše rad i ustavnost i zakonitost akata zakonodavne vlasti, ali sa druge strane, zakonodavna vlast ima pravo da uređuje i organizuje pravosudni sistem, i bira i razrešava nosioce pravosudnih funkcija i nadzire njihov rad. Odluke organa izvršne vlasti podležu oceni od strane sudova, ali, sa druge strane, materijalne uslove za rad pravosuđa i druge organizacione poslove obezbeđuje izvršna vlast.

Dakle, iz napred navedenog može se zaključiti da je uloga pravosuđa u savremenom društvu, kao regulatora funkcionisanja društva i države, nezamenljiva, i da njegovim jačanjem dolazi do jačanja i napretka i države i društva u celini.